Sürdürülebilirlik yalnızca çevresel bir mesele değil; aynı zamanda ebeveynliğin, değer aktarımının ve geleceğe karşı aldığımız tutumun bir parçası. Çocuklara bırakacağımız en önemli miras, kusursuz bir dünya değil; dünyaya karşı nasıl durduğumuzu gösteren bir yaşam biçimi.

Sürdürülebilirlik çoğu zaman büyük ve yüklü başlıklar altında konuşuluyor: iklim krizi, çevresel politikalar, küresel hedefler… Oysa ebeveynler için sürdürülebilirlik gündelik hayatımızda çok daha minik adımlarla başlıyor. Evde, mutfakta, sokakta; çocuklarımızın henüz kelimelere dökemediği ama sezgisel olarak benimsediği günlük alışkanlıklarla. Araştırmalar, aile ortamının çocukların sürdürülebilir davranışlar geliştirmesinde belirleyici bir rol oynadığını gösteriyor. Çocukların çevreye yönelik tutumları, büyük ölçüde ebeveynlerin davranışlarını gözlemleyerek şekilleniyor. Yani sürdürülebilirlik, çocuklara öğretilen bir konu olmaktan çok, yaşanan bir duruş olarak aktarılıyor.

Biliyor muydunuz? Yapılan çalışmalar, çocukların çevresel alışkanlıklarının büyük ölçüde ebeveyn davranışlarını model alarak geliştiğini gösteriyor. Söylenenlerden çok, günlük hayatta yapılanlar kalıcı etki yaratıyor.

Dünyayı Çocuklarımızdan Ödünç Alıyoruz

Sürdürülebilirliğin merkezinde kuşaklar arası sorumluluk bilinci yatıyor. Ebeveynler için bu yabancı bir düşünce yapısı değil aslında. Çocuklarımızın geleceği için plan yaparken, onların yaşayacağı dünyanın koşullarını da belirliyoruz. Küresel çalışmalar, bugün doğan çocukların, önceki nesillere kıyasla daha yüksek bir doğal kaynak tüketimi baskısı altında büyüyeceğini ortaya koyuyor. Bu tablo, sürdürülebilirliği soyut bir ideal olmaktan çıkarıp, günümüzde ebeveynliğin doğrudan bir parçası haline getiriyor.

Biliyor muydunuz? Dünya, her yıl kendini yenileyebileceğinden daha fazla doğal kaynak tüketiyor. Bu da çocuklarımızın, “daha sınırlı” bir dünyada yaşamayı öğrenmek zorunda kalacağını gösteriyor.

“Daha Fazla”dan “Yeter”e

Modern ebeveynliğin görünmez baskısı çoğu zaman “daha fazlası” üzerine kurulu: daha çok oyuncak, daha çok aktivite, daha çok başarı. Oysa merkeze almamız gereken soru aslında: İyi bir hayat için gerçekten ne kadarı yeterli? Araştırmalar, çocukların sahip oldukları eşyaların yalnızca küçük bir bölümünü düzenli olarak kullandığını; fazlalığın mutluluğu artırmak yerine dikkat dağınıklığı ve tatminsizlik yaratabildiğini gösteriyor.

Biliyor muydunuz? Çocukların sadeleştirilmiş oyun alanlarında daha uzun süre odaklanabildiği ve yaratıcılıklarını daha rahat kullandığı gözlemleniyor.

Sınırları Tanımayı Öğrenmek

Gezegenin sınırları var. Kaynaklar sınırlı, ekosistemler kırılgan. Sürdürülebilirlik, insan yaşamını bu gerçeklerle uyumlu hale getirmeyi öneriyor. Bir çocuğun suyu boşa akıtmamayı öğrenmesi, yemeği ziyan etmemesi ya da bir eşyayı atmadan önce tamir etmeyi düşünmesi; yalnızca çevresel bir alışkanlık değil. Bu, hayata karşı geliştirilen bir saygı ve sorumluluk dili.

Biliyor muydunuz? Çocuklar çevreyle ilgili olumlu davranışlar geliştirdiklerinde, bu davranışlar zamanla ebeveynlerin alışkanlıklarını da etkileyebiliyor. Sürdürülebilirlik aile içinde çift yönlü bir öğrenme sürecine dönüşebiliyor.

Günlük Hayat Pratikleri En Güçlü Öğretmen 

Çocuklar sürdürülebilirliği anlatılanlardan çok, gözlemledikleri üzerinden öğreniyor. Nasıl alışveriş yaptığımızı, israf karşısındaki tutumumuzu, doğa ve insanlar hakkında nasıl konuştuğumuzu izliyorlar. Büyük laflardan çok, küçük ama tutarlı davranışlar daha etkili oluyor. Ebeveynlik pek çok pencereden çok katmanlı sorumuluklar aşılıyor. Sürdürülebilirlik buna eklenen bir yük olmak zorunda değil. Her şeyi doğru yapmak mümkün değil. Önemli olan, değerlerimiz karşısında aldığımız duruş. Çocuklar sürdürülebilirliği sakin, düşünceli ve insani bir yaşam biçimi olarak gördüğünde, bunu doğal bir şekilde benimseyebiliyor. Sürdürülebilir alışkanlıklara sahip çocuklar yetiştirmek, "mükemmel" çevreciler yetiştirmek anlamına gelmiyor aslında. Dünyaya karşı sorumluluk duyan, bilinçli ve doğaya ve çevreye karşı şefkatli davranış modellerini teşvik etmekle başlıyor yolculuk. Bu yükü çocukların omzuna değil ebeveynler olarak kendi omzumuza koyarak başlamalıyız ki onlar da bizden görerek yapılması gerekenleri tecrübe edebilsin.

* Bu yazıda yer alan veriler; UNICEF, UNEP, Global Footprint Network ve çocuk gelişimi alanındaki güncel akademik çalışmaların genel bulgularına dayanmaktadır.